ศึกภาษีดิจิทัลเดือดบนเวที MC14: อินเดียท้าชนสหรัฐฯ เดิมพันกติกาเศรษฐกิจโลกยุคดิจิทัล

การประชุมรัฐมนตรีองค์การการค้าโลกครั้งที่ 14 (MC14) ที่กำลังจัดขึ้น กำลังกลายเป็นเวทีสำคัญที่อาจกำหนดอนาคตของเศรษฐกิจดิจิทัลโลก เมื่อสหรัฐอเมริกาและอินเดียมีจุดยืนแตกต่างกันอย่างชัดเจนในประเด็นการยกเว้นการเก็บภาษีศุลกากรสำหรับการส่งผ่านทางอิเล็กทรอนิกส์ หรือ e-commerce moratorium ซึ่งสหรัฐฯ กำลังผลักดันให้กลายเป็นมาตรการถาวร ขณะที่อินเดียคัดค้านมาตรการดังกล่าว ประเด็นดังกล่าวอาจฟังดูเป็นเรื่องเทคนิคทางการค้า แต่ในความเป็นจริงแล้ว นี่คือการต่อสู้เชิงยุทธศาสตร์ระหว่างประเทศพัฒนาแล้วและประเทศกำลังพัฒนา ที่มีเดิมพันสูงถึงโครงสร้างเศรษฐกิจดิจิทัลของโลกในอนาคต

การยกเว้นการเก็บภาษีศุลกากรสำหรับการส่งผ่านทางอิเล็กทรอนิกส์เริ่มต้นขึ้นตั้งแต่ปี 2541 (1998) ภายใต้กรอบขององค์การการค้าโลก โดยมีเป้าหมายเพื่อสนับสนุนการเติบโตของอินเทอร์เน็ตและการค้าอิเล็กทรอนิกส์ในยุคเริ่มต้น มาตรการนี้ครอบคลุมการส่งข้อมูลดิจิทัลหลากหลายรูปแบบ เช่น ซอฟต์แวร์ Streaming เพลง ภาพยนตร์ เกม E-Book รวมถึงบริการออนไลน์ต่าง ๆ อย่างไรก็ตาม มาตรการนี้ไม่เคยถูกกำหนดให้ใช้เป็นถาวร แต่จะได้รับการต่ออายุทุกสองปี เนื่องจากประเทศสมาชิก WTO ยังไม่สามารถหาข้อสรุปร่วมกันได้เกี่ยวกับผลกระทบระยะยาวของการเก็บภาษีศุลกากรจากการส่งผ่านทางอิเล็กทรอนิกส์โดยเฉพาะต่อประเทศกำลังพัฒนา ล่าสุด สหรัฐอเมริกาได้ผลักดันอย่างเต็มที่ให้การยกเว้นภาษีดังกล่าวกลายเป็นกฎเกณฑ์ถาวร ซึ่งสะท้อนความต้องการของภาคอุตสาหกรรมดิจิทัลที่ต้องการความแน่นอนด้านกฎระเบียบ ซึ่งจะช่วยส่งเสริมการเติบโตของเศรษฐกิจดิจิทัล ลดต้นทุนของธุรกิจ และสร้างประโยชน์ต่อผู้บริโภคทั่วโลก แต่อินเดียกลับมีมุมมองที่ต่างออกไปอย่างสิ้นเชิง โดยระบุว่าการยกเว้นการเก็บภาษีฯ เป็นการถาวรจะเอื้อประโยชน์ให้ประเทศพัฒนาแล้วเป็นหลัก เนื่องจากประเทศเหล่านี้เป็นผู้ส่งออกสินค้าและบริการดิจิทัลรายใหญ่ ขณะที่ประเทศกำลังพัฒนายังอยู่ในช่วงสร้างอุตสาหกรรมดิจิทัลของตนเอง การห้ามเก็บภาษีดิจิทัลถาวรจึงเป็นการจำกัด “พื้นที่นโยบาย” (policy space) ที่จำเป็นต่อการส่งเสริมอุตสาหกรรมภายในประเทศและการสร้างรายได้ของรัฐของประเทศกำลังพัฒนา ซึ่งจะส่งผลเสียต่อประเทศกำลังพัฒนาในระยะยาว ดังนั้น อินเดียและประเทศกำลังพัฒนาส่วนใหญ่จึงเห็นว่า การทบทวนมาตรการยกเว้นการเก็บภาษีฯ ดังกล่าวยังมีความจำเป็น เพื่อให้ประเทศกำลังพัฒนาสามารถปรับตัวกับเศรษฐกิจดิจิทัลที่เติบโตอย่างรวดเร็ว และปกป้องผลประโยชน์ของตนในระยะยาว

ความขัดแย้งทางความคิดของประเทศขั้วอำนาจใหญ่ของโลกกำลังทวีความสำคัญขึ้นเมื่อเศรษฐกิจดิจิทัลโลกเติบโตอย่างรวดเร็วในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา มูลค่าการค้าดิจิทัลทั่วโลกเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ และมีบทบาทสำคัญต่อการเติบโตทางเศรษฐกิจของหลายประเทศ ในอดีต การยกเว้นการเก็บภาษีดิจิทัลอาจถูกมองว่าเป็นการส่งเสริมการพัฒนาอินเทอร์เน็ต แต่ในปัจจุบัน เมื่อเศรษฐกิจดิจิทัลกลายเป็นหนึ่งในเสาหลักของเศรษฐกิจโลก หลายประเทศกำลังพัฒนาจึงเริ่มตั้งคำถามว่า ควรมีสิทธิ์จัดเก็บภาษีจากกิจกรรมทางเศรษฐกิจที่เกิดขึ้นในประเทศของตนหรือไม่ สำหรับอินเดีย ซึ่งเป็นหนึ่งในตลาดดิจิทัลที่เติบโตเร็วที่สุดในโลก ประเด็นนี้ยิ่งมีความสำคัญมากขึ้น เนื่องจากการจัดเก็บภาษีดิจิทัลอาจช่วยเพิ่มรายได้ภาครัฐ และสนับสนุนการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลในประเทศ

สำหรับการประชุม MC14 ประเด็นการยกเว้นการเก็บภาษีศุลกากรสำหรับการส่งผ่านทางอิเล็กทรอนิกส์ ถูกมองว่าเป็นหนึ่งในหัวข้อที่มีความอ่อนไหวมากที่สุด นักวิเคราะห์หลายฝ่ายมองว่า ผลลัพธ์ของการเจรจาครั้งนี้อาจกำหนดทิศทางการค้าโลกในยุคดิจิทัล โดยเฉพาะเมื่อเศรษฐกิจดิจิทัลผนวกกับการพัฒนาอย่างก้าวกระโดดของปัญญาประดิษฐ์ (AI) กลายเป็นศูนย์กลางของการเติบโตในศตวรรษที่ 21 การประชุม MC14 จึงไม่ใช่เพียงการเจรจาทางการค้า แต่เป็นเวทีที่อาจกำหนดกติกาใหม่ของเศรษฐกิจโลกในยุคดิจิทัล

ที่มา: The Indian Express (2026) – US seeks permanent curbs on e-transmission duty; India oppose

นางสาวอัจฉรา บุณยวงศ์วิโรจน์

อัครราชทูตที่ปรึกษา

คณะผู้แทนถาวรไทยประจำองค์การการค้าโลกและทรัพย์สินทางปัญญา

26 มีนาคม 2569